Gdy chorują kości

fot. depositphotos.com

Osteoporoza to choroba kości polegająca na zmniejszeniu ich gęstości mineralnej i osłabieniu. Kości są żywą strukturą. U zdrowego człowieka cały czas ulegają przebudowie, tzn. są resorbowane i jednocześnie odtwarzane. Za pierwszy proces odpowiadają komórki zwane osteoklastami, za drugi – osteoblasty. U osób z osteoporozą przeważa proces resorpcji, co prowadzi do przerzedzenia struktury kości. Choroba początkowo przebiega bezobjawowo i jest wykrywana w badaniach przesiewowych. Czasem pierwszym objawem jest złamanie niskoenergetyczne, czyli takie, do którego dochodzi pod wpływem niewielkiego urazu. Najczęściej takiemu złamaniu ulegają trzony kręgosłupa, kości przedramienia i szyjki kości udowej.

Czynniki ryzyka

Wyróżniamy dwie postaci osteoporozy: pierwotną i wtórną. Osteoporoza pierwotna występuje najczęściej u kobiet w wieku pomenopauzalnym (co jest związane z niedoborem żeńskich hormonów płciowych, tzw. estrogenów). Może również wystąpić u mężczyzn w podeszłym wieku. Na zmniejszenie gęstości mineralnej kości wpływ mają predyspozycje genetyczne (osteoporoza u rodziców) oraz czynniki ryzyka związane ze stylem życia:

  • niedożywienie, mała podaż wapnia w diecie, niedobór witaminy D;
  • palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, kawy;
  • siedzący tryb życia.

Rzadszą postacią jest osteoporoza wtórna, występująca w przebiegu innych chorób lub z powodu przyjmowania niektórych leków. Do jej rozwoju predysponuje np. nadczynność lub niedoczynność tarczycy, zaburzenia wchłaniania w przebiegu chorób jelit, cukrzyca, zapalne choroby reumatyczne. Leki, które powodują zmniejszenie gęstości mineralnej kości, to m.in. glikokortykosteroidy, heparyna, leki przeciwpadaczkowe.

Powikłania

Osteoporoza może prowadzić do wielu powikłań. Przede wszystkim zwiększone jest ryzyko złamań kości, co przekłada się na obniżenie jakości życia, wystąpienie przewlekłego bólu, zaniku mięśni, unieruchomienia. W skrajnych przypadkach mogą rozwinąć się odleżyny, zakażenia, zatorowość płucna. Częściej występują również zaburzenia depresyjne.

Rozpoznanie

Osteoporoza początkowo przebiega bezobjawowo. Dlatego tak ważne są badania przesiewowe, szczególnie skierowane do kobiet po menopauzie, mężczyzn po 65. roku życia oraz osób obciążonych rodzinnie. W pierwszej kolejności należy zgłosić się do swojego lekarza POZ, który zbiera szczegółowy wywiad, zleca badania krwi (morfologię, parametry nerkowe, wątrobowe, poziom wapnia, fosforu, witaminy D), następnie szacuje 10-letnie ryzyko wystąpienia złamania osteoporotycznego przy użyciu tzw. kalkulatora FRAX. Jest to kwestionariusz, w którym odpowiada się na pytania dotyczące takich kwestii jak: wiek, waga, wzrost, palenie papierosów, złamania kości w przeszłości. Jeśli ryzyko jest niskie, pacjent kwalifikuje się do działań profilaktycznych (tj. odpowiednia dieta, z uwzględnieniem podaży wapnia, suplementacja witaminy D, aktywność fizyczna). Jeśli ryzyko jest zwiększone, lekarz POZ kieruje pacjenta do ortopedy lub reumatologa, którzy mogą zlecić badanie densytometryczne kości. Badanie to określa gęstość mineralną kości przy użyciu promieniowania rentgenowskiego, takiego samego jak przy prześwietleniu klatki piersiowej. Najczęściej wykonuje się densytometrię bliższego końca kości udowej oraz odcinka lędźwiowego kręgosłupa, rzadziej w innych lokalizacjach.

U osób po 50. roku życia stwierdzenie wysokiego ryzyka złamań w perspektywie 10 lat (FRAX BMD ≥ 10%) lub wyniku densytometrii T-score ≤ –2,5 stanowi podstawę do rozpoznania osteoporozy i wdrożenia leczenia. Warto również zaznaczyć, że takie leczenie należy rozpocząć niezwłocznie, jeśli doszło do złamania niskoenergetycznego.

Leczenie

Podstawowym celem leczenia jest zapobieganie złamaniom kości. Leczenie powinno być wielokierunkowe i składać się z następujących elementów:

  1. Uzupełnienie niedoborów wapnia i witaminy D – codziennie powinniśmy dostarczyć organizmowi 800-1200 mg wapnia. Witamina D jest wytwarzana w skórze, ale zazwyczaj ta produkcja okazuje się niewystarczająca i wymagana jest suplementacja, ok. 2000-4000 j.
  2. Leki hamujące resorpcję kości – podstawowymi lekami są bisfosfoniany. Na rynku istnieje wiele preparatów, niektóre z nich stosuje się raz w tygodniu lub raz w miesiącu, co jest wygodne dla pacjentów. Co ważne, trzeba je przyjmować na czczo, popijając szklanką wody, i przez co najmniej 30 minut od zażycia nie należy spożywać pokarmów oraz nie można się kłaść (żeby uniknąć podrażnienia przełyku).
  3. Aktywny tryb życia – regularny wysiłek fizyczny pomaga jak najdłużej utrzymać sprawność, buduje masę mięśniową, co przekłada się na zmniejszenie ryzyka złamań kości.
  4. Zapobieganie upadkom – należy wyeliminować w domu elementy, o które można się potknąć lub na których można się poślizgnąć (np. dywaniki łazienkowe). Ważne jest również leczenie zawrotów głowy, korekcja zaburzeń widzenia oraz unikanie leków powodujących tzw. hipotonię ortostatyczną (spadek ciśnienia przy wstawaniu z pozycji leżącej).
Przestań się lękać

Przestań się lękać

„Przestań się lękać tego, co będziesz cierpiał. (…) Bądź wierny aż do śmierci, a dam ci wieniec życia. Kto ma uszy, niechaj posłyszy” (Ap 2,10-11). Całe nasze życie szukamy kontaktu z ludźmi, poszukujemy lub przynajmniej oczekujemy słów pociechy lub pokrzepienia w chorobie, cierpieniu czy przeciwnościach, które nas spotykają.

Podstępna choroba

Podstępna choroba

Cholesterol pełni w organizmie człowieka szereg bardzo ważnych funkcji, np. służy do budowy błon komórkowych, wytwarzania niektórych hormonów i witaminy D oraz kwasów żółciowych, które są potrzebne do trawienia tłuszczów.

Gedeon jako mistrz zawierzenia

Gedeon jako mistrz zawierzenia

Opowiadania o bohaterskich czynach takich postaci jak Gedeon stawiają sobie za cel ukazanie reakcji Boga na postępowanie Izraela. Za każdym razem, gdy naród wybrany odwraca się od Boga i oddaje cześć bożkom lub zawiera sojusze z obcymi narodami, spotyka go kara.